Schilderkunst ‘Zie de mens’

Een Presentatie van de schilderkunstgeschiedenis omtrent het Bijbelse thema; ‘Ecce Homo’, (ofwel) ‘Zie de mens’. Naar het gelijknamig gedeelte uit Johannes 19:5.

 5 ’Jezus dan kwam naar buiten met de doornenkroon en het purperen kleed. En (Pilatus) zeide tot hen: Zie, de mens!’

 Ecce HomoCaravaggio, 1605

 

Ecce Homo zijn de latijnse woorden die de Romeinse landvoogd Pontius Pilarus aanhaalde toen hij Jezus aankondigde aan het Joodse volk.

Zijn soldaten hadden nadat ze Jezus hadden gegeseld een persiflage gemaakt van de ´Joodse koning´ die hij gezegd had te zijn een kroon van doornen op zijn hoofd te plaatsen en hem een purperen mantel aan te doen. De purperen mantel stond symbool voor koninklijkheid.

Dit gedeelte van Johannes is in latere eeuwen vele malen verwerkt in de schilderkunst. In de Zuidelijke Nederlanden rond 1500 na Chr. wordt het Ecce homo ook uitgebeeld via eikenhouten levensgroot gepolychromeerde beelden.

 Tot de 15e eeuw wordt de scene meestal uitgebeeld met Jezus , Pilatus , de Joodse menigte en vaak delen van Jeruzalem. Vanaf de 15e eeuw wordt Jezus alleen geschilderd met heel duidelijk de doornekroon en het purperen gewaad.

 Vroege schilderingen

 Ecce Homo door Titian, 1570-156

 

De eerste schilderingen van de ecce homo scene verschijnen in de 9e en 10e eeuw in de Syrische-Byzantijnse cultuur. Westerse schilderingen beelden vaak de bespottingen welke vooraf gaan aan de aankondigende worden van Pilatus. Het beeld van Jezus met de doornekroon ontwikkelde zich in 1400 waarschijnlijk in Burgundy en werd met name in Noord-europa erg populair.[1]

 Ecce HomoMartin Schongauer, 15e eeuwse tekening

 

Het fragment werd erg populair in de 15e en 16e eeuw , omdat ‘de passie’ als thema binnen de geestelijke van centraal begon te staan. De ecce homo scene was niet alleen onderdeel van de middeleeuwse theaterstukken over de passie, maar ook in verhalende illustraties over de ‘passie’, zoals in ‘de Passie’ van Albrecht Dürer of de tekeningen van Martin Schongauer. Het fragment werd vooral in Frankrijk geschilderd of getekent als onderdeel van een groep van beelden over de scene. Er bestaan ook enkele etsen van Rembrandt, waarin hij deze bijbelse scène afbeeldt. Zoals bij ‘de Passie’ ook vaak gebeurd valt op dat de mensen in Jeruzalem (Joodse leiders en het volk) zeer kritisch worden afgebeeld, zelfs grenzend aan het antisemitische.

Toch wordt deze kunst styl niet als zodanig bedoeld. De kunstenaars proberen enkel de haat en woede van het volk te verbeelden zonder daarbij een ras te veroordelen.

 

Antonio Ciseri‘s schilderij van Ecce Homo.

 Het motief van de eenzaam lijdende Jezus die direct kijkt naar de waarnemer om hem de mogelijkheid te geven zich in te leven in het Passie verhaal, kwam in de late middeleeuwen op.

Een parallelle ontwikkeling was de ontwikkeling in deze tijd van de thema’s; Man of Sorrow en Christ at rest. Het thema Ecce Homo werd in latere schilderijen in zowel de renaissance en de barok nog vaak gebruikt (bijvoorbeeld, door Jacques Callot en Rembrandt) ook in de beeldhouwkunst..

 Hieronymus Bosch schilderde zijn eerste ecce homo gedurende de zeventiger jaren in de 15e eeuw.[2]  In 1490 keerde hij terug naar het onderwerp om in een krakteristieke Nederlandse stijl te schilderen, met een diep perspectief en een surreeël, spookachtig schildering van biddende monniken in de linker onderhoek. In 1498, schilderde Albrecht Dürer de ‘lijdende Christus’ in de ecce homo scene van zijn ‘Grote Passie’  in een unieke relatie met zijn zelf portrait. Dit leidde tot een reinterpretatie van het thema al seen metafoor voor de lijdende kunstenaar.  Later (1891) presenteerd James Ensor zijn ironische print ‘Christus en de kritici’ waarin hij zichzelf als de Christus schildert.

 Recent gebruik

 

Ecce homoLovis Corinth, 1925

 Vooral in de 19e en de 20e eeuw staat ecce homo in het teken van het menselijke lijden tijdens de oorlogen en als de menselijke degradatie alsmede daardoor. Beroemde modern schilderijen van ecce homo zijn;  Lovis Corinth’s latere werk Ecce Homo (1925), welke jezus een soldaat en Pilatus met een arts gewaad schildert vanuit het perspectief van de menigte en  Otto Dix‘s Ecce homo with self-likeness behind barbed wire (1948).  Joe Forkan heeft in  2009  een versie geschilderd [1].

MW & CvdW

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s