Joodse feesten 

De feesten in de Bijbel zijn religieuze vieringen als herinnering van de grote daden van God met Zijn volk Israël. Het zijn 7 feesten, die in een bepaalde regelmaat van het getal 7 voorkomen: in de 7e maand van het jaar zijn er 4 feesten, het 7e jaar is een jaar van rust (het Sabbatsjaar) en na 7 keer 7 jaren volgt het Jubeljaar, het 50e jaar.

De feesten van God

De 7 feesten zijn door God ingesteld voor Zijn volk Israël en worden uitvoerig in de Bijbel besproken, zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament. Maar op slechts 1 plaats in de Bijbel worden ze chronologisch besproken: Leviticus 23. Deze feesten worden feesten van de Heer genoemd, dat betekent, dat ze bij God horen en dat de mensen er alleen aan deel kunnen nemen op Zijn voorwaarden en de tijden,die Hij er voor had ingesteld. Leviticus 23 vers 4: Dit zijn de feesten van de Heer, heilige samenkomsten, die gij zult uitroepen op de daarvoor bepaalde tijd.
De term feesten in het Hebreeuws betekent letterlijk: aangewezen tijden. God heeft dit alles zorgvuldig gepland. De inhoud, timing en de volgorde van elk van deze feesten onthullen een bijzonder verhaal. Deze heilige samenkomsten zijn bedoeld als ontmoeting tussen God en de mens. Aangezien het 7 feesten van de Heer zijn, zijn ze voorzien van grote heiligheid en plechtigheid.
Vier van de feesten zijn in het voorjaar: het Pesach, feest van de ongezuurde broden, feest van de eerstelingen en het wekenfeest. Deze zijn volbracht door Jezus, beschreven in het Nieuwe Testament.
De andere drie feesten: het feest van de trompetten, Yom Kippur en het Loofhuttenfeest zijn alle drie gepland in een korte periode van 15 dagen in de Hebreeuwse maand Kislev. In onze kalender valt dit in de maanden september/oktober. Zoals de vier voorjaarsfeesten allemaal verband hielden met de eerste komst van Christus, zo zullen de laatste drie feesten in verband staan met de wederkomst van Jezus en daarbij ook  vervuld worden.

Belangrijke gegevens over de Joodse Feesten

  • De feesten werden door God aan het Joodse volk gegeven als een verbond.
  • Ze zijn gebaseerd op de Joodse (maan)kalender, die bestaat uit ongeveer 354 dagen per jaar.
  • Ze hebben betrekking op de agrarische seizoenen van Israël.
  • Ze verwijzen qua timing, volgorde en betekenis naar het verlossend werk van Jezus. Zoals bij het Pesachfeest een onschuldig lam werd geslacht voor verzoening van de zonde, zo werd Jezus onschuldig gekruisigd als verzoening van de zonde van de mens.
  • Er zijn totaal 7 feesten van de Heer. Zeven is in de Bijbel het getal van de volheid. Dat is al duidelijk in Genesis hoofdstuk 1, dat zegt, dat God rustte op de zevende dag, na het scheppen van hemel en aarde. Die rust is niet te wijten aan vermoeidheid, maar spreekt van de voltooiing en tevredenheid: en God zag, dat het goed was.

In het evangelie van Johannes komen we drie van de feesten van God tegen: Pesach, Loofhuttenfeest en Chanoeka. In het vervolg van deze tekst worden zij beschreven. De tekst begint met de feestdag die elke week terugkeert; de sabbat.

 

Sjabbat

In Exodus 20: 8-11 lezen we:

Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt; zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Eeuwige uw God; dan zult gij geen werk doen (…).

Want in zes dagen heeft de Here de hemel en de aarde gemaakt (…). En hij rustte op de zevende dag; daarom zegende de Here de sabbatdag en heiligde die.

 

God heeft de sabbat geheiligd. Bij de verbondssluiting heeft God Israël opgedragen daarin mee te doen. Daarom heiligt ook Israël deze dag door hem te zegenen. Het Hebreeuwse woord voor heiligen, lekkadesj, betekent letterlijk ‘apart zetten’, ‘een speciale bestemming geven’. De sabbat begint op vrijdagavond met zonsondergang en duurt tot de zonsondergang op zaterdag (dit komt van het ritme van de scheppingsweek: en het was avond geweest en het was morgen geweest). De tijd van de sabbat is geheiligde tijd.

Sabbat is een constante factor in het Joodse leven. Sabbat wil zeggen dat het iedere week feest is. Naar Sabbat wordt uitgekeken en men bereidt zich daar zorgvuldig op voor door te koken, te bakken en schoon te maken. Men kleedt zich feestelijk.

Als het tijdstip van de sabbat nadert steekt de vrouw des huizes de sabbatlichtenaan. Alles is nu gereed. Dan wordt de sabbat ontvangen. Er worden psalmen gelezen en het Lecha Dodi (‘ kom mijn geliefde’) wordt gezongen. Een welkom voor de als persoon beschouwde ‘koningin sjabbat’.

Nu is het moment aangebroken om de dag als sabbat te wijden. Dat gebeurt door het ritueel van kiddoesj.

  • Het hoofd van de tafel schenkt voor iedereen een glas in met de vrucht van de wijnstok.
  • Na het drinken wast ieder de handen. Afwisselend wordt driemaal water gegoten over iedere  hand.
  • Het hoofd van de tafel spreekt de zegen uit over het brood. Op sabbat liggen er altijd twee broden op tafel (challe)

ter herinnering aan de dubbele portie manna

die op de zesde dag geraapt werd. Het brood

wordt gezouten ter herinnering aan het

zouten van de offers in de tempel.

  • De sabbatsmaaltijd is feestelijk; er worden sabbatsliederen gezongen en in traditionele kringen wordt het Torahgedeelte van de week besproken. Alle gezinsleden, ook de jonge kinderen, worden daarbij betrokken.

Sabbat is beslist geen dag waarop je ‘niets’ mag. Het is een dag waarop je als mens mag genieten van rust. God bewaart de mens voor eindeloos doorgaan. Hij legde voor vierentwintig uur zijn scheppingswerk neer. Sabbat vieren is als een heiligdom in de tijd. Niet afhankelijk van mensen, want elke zevende dag is de sabbat er weer.

Bijzonder is dat het scheppingswerk van God niet als een eenmalige gebeurtenis wordt gezien. Behalve Schepper is God ook Onderhouder van zijn schepping. Dat vraagt een voortdurende bemoeienis. Mensen gunnen God zijn welverdiende rust en daarom kent het Jodendom voor sabbat geen gebeden voor de noden van mens en wereld. Op sabbat is er alleen dankgebed en lofprijzing.

Sabbat is niet alleen bedoeld om de mens van sleur te bevrijden. Op sabbat kijk je ook vooruit naar een toekomst zonder dagelijkse zorgen en verdriet. Die eeuwige sabbatsverwachting komen we ook tegen in Hebreeën 4:9-10

Er blijft dus een sabbatsrust voor het volk van God. Want wie tot zijn rust is ingegaan, is ook zelf tot rust gekomen van zijn werken, evenals God van de zijne.

Jezus en de sabbat in het Nieuwe Testament

Met regelmaat komen we  het Nieuwe Testament incidenten tegen waarin Jezus botst met de Farizeeën over het naleven van het sabbatsgebod. Bij de synoptici gaat de discussie vaak over genezingen op sabbat. In het evangelie van Johannes ligt het voor wat betreft de genezingen  wat lastiger. Technisch gezien overtreedt Jezus nergens het sabbatsgebod. In Johannes 9:1-12 lezen we over de genezing van de blindgeborene. Speeksel op iemands ogen smeren valt niet onder de verboden handelingen op sabbat. Johannes schildert Jezus hier af als een wat uitdagende persoon die de grenzen van de geboden aftast.

In Johannes 5:1-18 komen we een verlamde man tegen bij het badwater van Bethesda. Hij komt in aanraking met Jezus die tijdens de sabbat een wandeling maakt. Jezus geeft hem de opdracht ‘neem je bed op en wandel’. De man geeft er vervolgens blijk van, in de jaren dat hij verlamd lag, enorm vervreemd te zijn van het Jodendom; hij neemt zijn slaapmat mee de tempel in. Daar wordt hij vervolgens op aangesproken. Wellicht dat Jezus daarom in vers 14 zegt:

Zie, u bent gezond geworden; zondig niet meer opdat u niet iets ergers overkome.

 

In de traditioneel christelijke uitleg heeft men nogal eens betoogd dat Jezus als Gods Zoon naar believen de wetten van de sabbat mocht schenden of afschaffen. Had Jezus werkelijk de bedoeling Gods woorden met voeten te treden? Eerder moeten we geneigd zijn te geloven dat Jezus het eens was met wat het Jodendom eeuwenlang heeft geleerd en in praktijk gebracht. De regels mogen of moeten alleen gebroken worden als er iets groters op het spel staat dan sabbat, namelijk het menselijk leven.

 

Jezus was een religieuze Jood en Hij leidde een religieus Joods leven volgends de in zijn tijd geldende wetten. Jezus en later ook zijn volgelingen hielden de sabbat. Jezus was opgegroeid met de door God gegeven Torah. Als Jood zou Hij de Torah nooit schenden. En tot de Torah behoren uiteraard ook de wetten van de sabbat.

 

 

Het Loofhuttenfeest  –  Soekot

Soekot, het Loofhuttenfeest, valt in de herfst en duurt zeven dagen lang, van 15 tot 22 Tisjri (op onze kalender in september/oktober).

De eerste dimensie is die van een oogstfeest: het is feest omdat de oogst wordt binnengehaald en de Heer de oogst heeft gezegend. In Leviticus 23:39 lezen we:

Doch op de vijftiende dag van de zevende maand,
wanneer gij de opbrengst van uw land inzamelt,
zult gij zeven dagen het feest des Heren vieren;
op de eerste dag zal er rust zijn en op de achtste dag zal er rust zijn.

Hier is, naast de zegen van de Heer over de oogst die gevierd wordt, ook de oproep tot rusten opvallend. Na het harde werken van de oogsttijd biedt het Loofhuttenfeest een tijd van rust en bezinning.

De tweede dimensie van het Loofhuttenfeest is de herinnering aan de woestijnreis die het volk Israël maakte toen zij uit Egypte naar het beloofde land trok. In Leviticus 23:42-43 lezen we de opdracht van God om het Loofhuttenfeest te vieren:

In loofhutten zult gij wonen zeven dagen;
allen die in Israël geboren zijn, zullen in loofhutten wonen,
opdat uw geslachten weten, dat Ik de Israëlieten in hutten heb doen wonen,
toen Ik hen uit het land Egypte leidde:
Ik ben de Here
, uw God

 

 

 

Bij het feest horen een aantal verplichtingen, nl. het bouwen van een loofhut, en het vervaardigen van de loelav met de etrog.

Op de eerste dag zult gij vruchten van sierlijke bomen nemen, takken van palmen en twijgen van loofbomen en van beekwilgen, en gij zult vrolijk zijn voor het aangezicht van de HERE, uw God, zeven dagen lang. (Lev. 23:40)

De loelav

De loelav bestaat uit een bundeling van 2 palmtakken, 3 takken van de mirt en 2 takken van de beekwilg. De takken moeten gaaf zijn. Alle blaadjes die eraan zitten onbeschadigd.

 

De etrog

De etrog is een citrusvrucht (citrus medica). Hij lijkt wat op een kalebas in de vorm van een grote citroen, en heeft een fijne geur. Voor de loelav moet hij minstens de grootte van twee eieren hebben en 85 gram wegen; kroontje en stoeltje mogen niet afgebroken zijn. Hij is geel; mag in elk geval niet helemaal groen (onrijp) zijn. Hij mag geen zwarte of witte vlek vertonen; hooguit een bruine of rode. Een etrog kan eventueel onder goede omstandigheden een jaar bewaard worden.

Aan de vier soorten is wel een symbolische betekenis toegekend:

De etrog heeft smaak en reuk; zo zijn er in het joodse volk mensen met tora-kennis en goede daden.
De palmtak heeft smaak maar geen geur; zo zijn er met tora-kennis maar die het geleerde niet in praktijk brengen.
De mirt heeft geur maar geen smaak; zo zijn er met goede daden, maar zonder kennis van de tora.
De wilgentak heeft smaak noch geur; zo zijn er die geen tora-kennis en geen goede daden hebben.
De Eeuwige zegt: ‘neemt hen allen samen tot één bundel, vormt een éénheid; de één zal voor de ander verzoening voor Mij doen.’

Een andere verklaring vergelijkt de loelav en de etrog met verschillende delen van het menselijk lichaam: de palmtak – het ruggenmerg, de wilg – de  mond, de etrog – het hart, de mirt –  het oog.

Door al deze elementen samen te binden laat de Jood zien dat hij zich met zijn hele wezen wil concentreren op de dienst aan God.

Tijdens de morgendiensten in de synagoge wordt deze loelav naar voren, naar achteren, naar links en naar rechts bewogen als teken dat deze bundel de mensen uit alle vier de windstreken symboliseert. Alle mensen zijn zo verbonden met het Loofhuttenfeest, dat een sterk universeel karakter draagt.

Ter gelegenheid van het Loofhuttenfeest bouwt men een soeka. Het dak is gemaakt van plantaardig materiaal – takken/bladeren – die van de boom afgesneden of afgehakt moeten zijn. Het dak moet schaduw bieden, maar ook gedeeltelijk doorzichtig zijn, zodat de ‘bewoner’ van de hut de sterren kan zien.  Een soeka moet niet zo stevig zijn dat hij bij zware wind blijft staan. Gedurende het feest worden de maaltijden gebruikt in de soeka en slaapt men daar ook. Genieten van het wonen in de soeka is een levenskunst. Leviticus 23: 41 zegt:

En gij zult vrolijk zijn voor het aangezicht van de Eeuwige, uw God, zeven dagen lang.

Dat is soms moeilijk als het overdag heet is, ’s nachts koud en als de regen door het open dak lekt.

De soeka wordt gebouwd als herinnering aan de woestijnreis; echter, de betekenis van de soeka gaat dieper dan slechts herinneren. De soeka zet je stil bij de vergankelijkheid van het leven. Door in de soeka te zijn, word je stilgezet bij de kwetsbaarheid van het mens-zijn: je hebt tijdelijk geen huizen om je te beschermen, maar je verblijft in een bouwvallig hutje onder de ‘blote’ hemel. Hierdoor zet de soeka je tevens stil bij de afhankelijkheid van de Heer. Dit is ook de link met de woestijntocht: bij het trekken door de woestijn was het volk Israël uiterst kwetsbaar en zo volledig afhankelijk van de Heer: op dezelfde manier wordt bij Soekot stilgestaan bij het leven, dat nog steeds kwetsbaar is, en het feit dat wij mensen – ook al kunnen we het nog zo goed hebben – ten diepste afhankelijk zijn van Hem.

Water speelt een belangrijke rol tijdens Soekot. Het feest wordt gevierd in de periode van het jaar waarin de hete droge zomer overgaat in het regenseizoen. Op het feest vond de ceremonie van het waterscheppen en plengen plaats. Men vulde een gouden karaf bij de bron van Siloam. Bij de waterpoort blies men op de ramshoorn en werd het water uitgegoten. Het was het meest uitbundige van alle feesten wat in de tempel werd gevierd. De stad werd versierd en verlicht met fakkels en olielampen en  er werd gedanst en gezongen op het tempelplein. Water, licht en uitbundigheid maken dat Soekot door de Joden ‘het feest’ genoemd wordt. Vgl. Johannes 5:1  Daarna was er een feest der Joden. In het Hebreeuws betekent een feest der Joden altijd ‘het feest’ en dat is Soekot.

Het Loofhuttenfeest en het Nieuwe Testament

Soekot is het enige van de drie pelgrimsfeesten dat de christelijke kerk niet kent. Toch wordt het als enige genoemd als alijah (opgaan)voor alle volken. Het heeft een universele betekenis. Volgens de rabbijnse overlevering werden tijdens het feest 70 stieren geofferd, voor elk van de 70 volken van de wereld. De universele betekenis van het Loofhuttenfeest wordt benadrukt door de lezing uit de profeet Zacharia  (14:16 ) op de eerste dag van het feest.

Allen, die zijn overgebleven van al de volken, die tegen Jeruzalem zijn opgerukt, zullen van jaar             tot jaar heentrekken om zich neer te buigen voor de Koning, de HERE der heerscharen, en het Loofhuttenfeest te vieren.

 

De beschrijving van het hemelse Loofhuttenfeest wordt in Openbaring 7:15-17 besloten met:

en Hij, die op de troon gezeten is, zal zijn tent over hen uitspreiden. 16 Zij zullen niet meer hongeren en niet meer dorsten, ook zal de zon niet op hen vallen, noch enige hitte, 17 want het Lam, dat in het midden van de troon is, zal hen weiden en hen voeren naar waterbronnen des levens; en God zal alle tranen van hun ogen afwissen.

Dat zijn beelden die bij Soekot passen. Herinneringen aan de woestijntijd: tegen honger is er manna, tegen dorst water uit de ‘rots’. De zon zal hen niet deren van Gods ‘tent’ (soeka) zorgt voor schaduw. Het Lam zet het werk van Mozes als herder voort.

Het Loofhuttenfeest is het feest van de verwachting van de komst van Gods rijk. Dat zal alleen werkelijkheid worden wanneer alle volken ter wereld zullen erkennen dat er geen andere god is dan de God van Israël. Voor het vieren van Soekot mogen alle volken opgaan naar Jeruzalem. Ook zij die eerst op vijandige wijze waren opgetrokken tegen Jeruzalem. Zij zullen regen ontvangen en daarmee vreugde over vruchtbaarheid en welvaart. God zal de volken die zich niet bekeren van hun vijandschap en niet naar Jeruzalem gaan om Hem te eren tijdens Soekot, straffen met droogte. Geen regen zal op hun land vallen. Voor een fascinerende toevoeging van Zacharia over de uitzonderlijke situatie van Egypte: lees Zacharia 14:18.

De ceremonie van het waterscheppen vormt de achtergrond van Johannes 7: 37-39. Jezus spreekt op deze zevende en laatste dag van Soekot  over het ‘levende water’.

Wie in Mij gelooft, gelijk de Schrift zegt, stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien.

Met binnenste wordt het innerlijk van de mens bedoeld. Jezus belooft een overvloed van geestelijke zegen. In vers 39 legt Johannes uit wat de aard van het levende water is; het betreft de zegeningen van de Heilige Geest.

 

 

Pesach – Feest van de verlossing

Pesach, of Pascha, behoort tot de “grote feesten”  in de Joodse traditie. Het is samen met Soekot  (Loofhuttenfeest) en Sjawoe’ot (Pinksteren) één van de drie pelgrimsfeesten. Dit zijn de feesten waarop destijds, toen de tempel nog bestond, het gehele Joodse volk naar Jeruzalem kwam om offers te brengen.

 Ma nistana…‘waarom is deze avond anders dan andere avonden?’ Het is een vraag die al eeuwenlang op de avond van de 14e Nisan in Joodse huizen klinkt. Op deze avond wordt Pesach gevierd, de uittocht uit Egypte. Een cruciaal feest, want zonder die uittocht zou er geen Joods volk hebben bestaan. Stel dat farao in zijn opzet zou zijn geslaagd. Met de moord op alle pasgeboren jongens, zou het volk uitgestorven zijn. De geschiedenis van Israël zou een korte zijn geweest en erger, Gods beloften aan Abraham zouden niet in vervulling zijn gegaan. In Egypte was het erop of eronder. Later in de geschiedenis werd het volk meermalen bedreigd. Maar het betrof steeds een deel van het volk. Als Haman in Perzië in zijn opzet zou zijn geslaagd, dan zou een deel vernietigd zijn.

Het woord Pesach komt van een werkwoord dat ‘overheen stappen/overslaan’ betekent. Het woord wordt gebruikt voor het lam dat op Pesach wordt geslacht en gegeten. Pesach combineert van oorsprong twee feesten: het feest van de uittocht uit Egypte en het voorjaarsoogstfeest. Al in de tijd van de Bijbel liepen deze twee  door elkaar.

Pesach wordt ook het vrijheidsfeest genoemd en het vrijheidskarakter van het feest wordt dan ook benadrukt in de rituelen en gebeden. De exodus (uittocht) van slavernij naar vrijheid symboliseert naast de fysieke en geestelijke bevrijding ook de algemene verzuchting om als vrije mensen te kunnen leven. Een  belangrijk element van dit feest is het samenzijn met de familie. Op Sederavond, de avond van het feest, bieden het feest en de traditionele Sedermaaltijd de  gelegenheid bij uitstek om met de hele familie te tafelen. Een belangrijk Joods voorschrift daarbij is het uitnodigen van anderen die geen verwanten hebben met wie zij het feest kunnen vieren. Ook is er altijd een stoel extra. Die is bestemd voor de profeet Elia. Hij wordt in de nacht verwacht als boodschapper en voorloper van de Messias. Op sabbat voorafgaand aan Pesach wordt daarom ook Maleachi 3:4 – 4:6 gelezen. Het laatste vers wordt daarbij herhaald: Zie, Ik zend u de profeet Elia, voordat de grote en doorluchtige dag des Eeuwigen komt.

 

Voordat Pesach gevierd kan worden moet men zich goed voorbereiden.

 

Biur chametz – De verwijdering/vernietiging van producten met gist.

Gedurende de weken die vooraf gaan aan Pesach is het gebruikelijk dat Joden hun huizen grondig schoonmaken om zich ervan te overtuigen dat er geen spoortje “chametz” meer te bekennen valt. Niet-religieuze Joden grijpen deze gewoonte aan als een natuurlijke gelegenheid om een voorjaarsschoonmaak te organiseren en daarnaast ook om een feestelijke sfeer in huis te brengen. De vrome Joden zien het echter als een voorschrift dat strikte opvolging verdient en gaan nauwgezet en planmatig te werk om het “chametz” te verwijderen, zelfs van hun serviezen en hun kookgerei, of men gebruikt  borden die speciaal voor Pesach gebruikt zijn. De nacht voor het Pesachfeest begint is het de gewoonte om bij kaarslicht alle hoeken van het huis te controleren op eventueel achtergebleven kruimels. De staat Israël, als vertegenwoordiger van het joodse volk, verkoopt alle chametz in Israël aan een niet-Jood tegen een symbolische prijs en koopt het na de feestdagen meteen weer terug. Als alles gereinigd is, kan het feest beginnen.

De seder – Dit is de uitgebreide ceremoniële maaltijd op de avond van het feest.

De familie zit aan de feesttafel voor de Seder (= orde) – het lezen van de Haggadah en de feestmaaltijd. De Haggadah is een compilatie van traditionele Joodse teksten, bestaande uit bijbelgedeelten, passages uit de Mishna, commentaren en liederen met als belangrijkste onderwerp de uittocht uit Egypte. Haggadah betekent ‘vertelling’. Het doel van deze Haggadahlezing is het doorgeven van de Pesachtraditie van de ene generatie naar de volgende. Kinderen hebben dan ook een prominente plaats tijdens de Seder. De instelling van de sedermaaltijd vinden we terug in Exodus 12:3-11. De ingrediënten van de maaltijd: een paaslam, bittere kruiden en ongezuurd brood worden genoemd. In andere gedeelten zoals Exodus 12:26 en 13:8 worden ouders opgeroepen het hun kinderen te vertellen. De Pesachviering is een gebod ‘En deze dag zal u een gedenkdag zijn, gij zult hem vieren als een feest voor de Here; in uw geslachten zult gij hem als een altoosdurende inzetting vieren. (Exodus 12:14).

De orde van dienst

De Seder kent een strakke orde. Die volgorde wordt bepaald door vier bekers wijn. Iedere beker heeft een betekenis: de eerste beker is de beker van de heiliging, de tweede is de beker van het oordeel, de derde van verlossing en de vierde van lofprijs en aanneming. De liturgie van de Sedermaaltijd bestaat uit veertien onderdelen. De Seder begint na het avondgebed na zonsondergang met de kiddoesj, de heiliging van de dag. Iedere deelnemer heeft een beker met wijn of druivensap (‘de vrucht van de wijnstok’)  en na de zegenspreuk ( ‘Gezegend zijt Gij, Heer onze God, Koning der wereld, die de vrucht  van de wijnstok schept’) wordt deze voor meer dan de helft leeggedronken. Dit is de eerste van de vier voorgeschreven bekers, het begin van de Seder. Naast wijn/druivensap staat op de feestelijk gedekte tafel de Sederschotel. Deze bevat 6 ingrediënten:

1. een geroosterd lamsbotje

2. een geroosterd ei

3. peterselie- sla -radijs

4. bakje zout water

5. bittere kruiden –maror

6. zoete vruchtenmoes van noten,

kaneel, appels en zoete wijn – charoset

Elk van deze ingrediënten verwijst naar de vertelling die gaande is.

ad 1. Herinnering aan de lammeren die geslacht werden in de tempel.

ad 2. Herinnering aan het speciale feestoffer wat op de 14e Nissan in de tempel werd gebracht.

ad 3. Volgens de Talmoed om de belangstelling van de kinderen gaande te houden. Andere verkla-

ring is dat de mensen aan de tafel allen voorname mensen zijn.

ad 4. Hierin worden de groenten gedoopt. Ze herinneren aan de tranen van de kinderen van Israël

toen zij slaven  waren in Egypte.

ad 5. Meestal een stukje mierikswortel als herinnering aan de slavernij (wie soms argeloos een

stukje in de mond steekt, springen de tranen in de ogen. ‘Zie je nu dat slavernij om te huilen

is’ is de reactie van de tafelgenoten.)

ad 6. Herinnering aan het leem dat gemaakt moest worden voor het bakken van de tichelstenen.

 Centraal tijdens de sedermaaltijd liggen drie ongezuurde broden op tafel. De rabbijnen geven verschillende betekenissen aan deze drie ongezuurde broden, die we matzes noemen. De bovenste matse is Cohen, de priester, de middelste Levi, de levieten en de onderste is het volk. Een driedeling in de Israëlische maatschappij die stamt uit de tijd van de Tempel.

Een andere verklaring is dat de bovenste matse symbolisch is voor de Almachtige, de onderste voor het volk en de middelste voor de priester die tussen God en volk in staat. Messiasbelijdende Joden gebruiken de laatste verklaring. Aan het begin van de sedermaaltijd wordt de middelste matse, de priester tussen God en volk, gebroken. Eén deel, Afikoman geheten, wordt in een doek gewikkeld en verstopt. Na de maaltijd, voordat de derde beker gedronken wordt, mogen de kinderen de Afikoman zoeken. Het kind dat de Afikoman gevonden heeft, krijgt een cadeautje.

Na het eten van dit stukje matse wordt de derde beker gedronken. Gebruik is dat de deur wordt geopend om te zien of de profeet Elia in aantocht is. Tenslotte drinkt men de vierde beker en wordt het tweede deel van het Hallel gezongen (psalmen  115-118). Om middernacht moet de Sedermaaltijd afgelopen zijn. Men wenst elkaar toe ‘het volgend jaar in Jeruzalem’. En zij die in Jeruzalem zijn zeggen ‘het volgend jaar in het herbouwde Jeruzalem’.

Pesach en het Nieuwe Testament

In het evangelie van Johannes heeft Pesach een heel eigen plaats. In tegenstelling tot de synoptici sterft Jezus bij Johannes op de vooravond van Pesach, de tijd dat volgens de synopitci het paaslam geslacht werd. Jezus wordt na zijn arrestatie niet verhoord door het Sanhedrin. Johannes noemt alleen Kajafas en Annas. Op grond hiervan wordt aangenomen dat het een ‘gewone’ avond was. Wat wel van belang is, is dat Jezus door  Johannes de Doper ( Johannes 1:29 en 36) getypeerd wordt als Het Lam Gods. In Johannes 18:28 lezen we: Doch zelf gingen zij het gerechtsgebouw niet binnen, om zich niet te verontreinigen, maar het Pascha te kunnen eten. Dat veronderstelt dat Jezus op de dag voor Pesach wordt voorgeleid aan Pilatus. Dan moet Jezus gestorven zijn op het tijdstip dat de paaslammeren werden geslacht.

Jezus viert de verlossing voor  zijn dood en opstanding. Dat actualiseert wat de Israëlieten hebben ervaren in Egypte. Voor de bevrijding uit de slavernij vierden zij Pesach. Het offer van Pesach wijkt opvallend af van alle andere offers die Israël later zal brengen. Het hele lam moest door  de Israëlieten gegeten worden. Er was geen deel voor God. Wat horen we Jezus zeggen bij het laatste avondmaal? Dit is mijn lichaam, dat voor u gegeven wordt.

Het bloed dat de Israëlieten aan de deurposten smeerden, behoedde hen voor de engel des doods. Het bloed van Christus, vergoten op Golgotha, behoedt voor de eeuwige dood.

Paulus vergelijkt Jezus in 1 Korinthe 5:6-8 met het paaslam. De verlossing was eenmalig en onherhaalbaar. De viering van deze verlossing vereist een grote schoonmaak zoals bij Pesach. Heel je leven moet rein zijn.

Pesach is het feest van de gedachtenis. Gedenken is een centraal motief in de Haggada. Avondmaal vieren, heeft alles te maken met de persoonlijke betrokkenheid bij het gedenken van de verlossing totdat Hij komt.  

Tenslotte een aandachtspunt vanuit de visie van Messiasbelijdende Joden. Zij wijzen erop dat zij een ‘Priester’ kennen, die gebroken werd, in doeken gewikkeld en ‘begraven’. De Afikoman (stukje matse) komt weer tevoorschijn aan het einde van de Sedermaaltijd. En hier komt ook de Sederviering van Jezus en zijn discipelen om de hoek kijken. Messiasbelijdende Joden wijzen erop dat met de instelling van het avondmaal in Lucas 14:20 Jezus de beker nam ‘na de maaltijd’. Ervan uitgaande dat aan de orde van de maaltijd in 2000 jaar niet veel veranderd is, betekent dit dat het ‘brood’ dat Jezus nam en brak, de Afikoman was. Daarmee is de verwijzing naar het verlossingswerk van Messias Jezus compleet. De middelste matse, die de priester voorstelt, wordt niet alleen gebroken en begraven maar staat ook weer op, aan het einde van de maaltijd komt de matse weer te voorschijn. En het mooiste is, dat Messias Jezus dit stukje matse heeft gebruikt toen hij tegen zijn discipelen zei: ‘Dit is mijn lichaam dat voor u gegeven wordt, doet dit tot mijn gedachtenis.’ De beker die Jezus vervolgens neemt is de beker ‘na de maaltijd’, de derde beker. Deze beker draagt als betekenis verlossing.

Inwijdingsfeest  –  Chanoeka

 

Het chanoeka-feest duurt acht dagen. Het begint op 25 Kislev. Het wordt gevierd in de maand december, in de ‘donkere dagen’ aan het einde van het jaar. Het is een feest waarbij licht en de chanoekia  (een kandelaar met acht armen en een extra lichtje, de sjamasj, om te helpen bij het aansteken) een bijzondere plaats innemen.

Oorsprong

Chanoeka betekent ‘inwijding’; men viert de her-inwijding van de tempel in het jaar 164 voor Christus.

We gaan daarvoor dus naar de tijd tussen het Oude en het Nieuwe Testament. Jeruzalem was in handen van een Seleucidische koning, Antiochus IV ‘Epifanes’. Hij wilde de stad helleniseren(vergrieksen).

In 169 v.C. plunderde hij de tempel, waar nu ‘de Heer des hemels’ of ‘Zeus Olympios’ gediend zou moeten worden. Hij onderdrukte de joden op een verschrikkelijke manier. Het gebeurde dat wetsgetrouwe  joden in tora-rollen verbrand werden. Op het vieren van de sabbat of het besnijden van zonen stond de doodstraf! Dit leidde tot de opstand van de Maccabeeën (of Hasmoneeën), die begon in 167 v.C., en uiteindelijk leidde tot de verovering van Jeruzalem. Op 25 kislev van 164 v.C. werd de tempel gereinigd van heidense smetten en opnieuw ingewijd.

Er werd bij de her-inwijding acht dagen feest gevierd, op de wijze van het Loofhutten­feest, dat dat jaar niet normaal gevierd kon worden. Overal werden lichten ontstoken. Op het voorplein van de tempel plantten de Maccabeeën hun lansen in de grond en hingen er lampen aan – als teken van vreugde en als verwijzing naar hét licht dat was gaan schijnen na een donkere tijd van onderdrukking.

Er brandde in de tempel altijd één bijzondere lamp, het ‘eeuwige licht’. Die moest altijd blijven branden, maar was nu gedoofd. En er was nog maar één kruikje met niet-ontheiligde olie – normaliter genoeg voor één dag. Maar door een wonder brandde de lamp op deze kleine hoeveelheid toch acht dagen en nachten – de duur van het feest van de her-inwijding van de tempel.

 

Chanoeka (Inwijdingsfeest) is het enige belangrijke feest dat niet in het Oude Testament  genoemd wordt. Het wordt gevierd ter herinnering aan de her-inwijding van de Tempel.  Het is de herdenking van een historisch gebeuren.

Na de verwoesting van de Tempel in het jaar 70 n.Chr. werd Chanoeka als lichtfeest gehandhaafd. Het viert het behoud van de eigen, joodse identiteit. De boodschap van Chanoeka is : het wonder van de olie en de overwinning op de heidense heerschappij te verspreiden.

Als herinnering aan het wonder wordt zowel thuis als in de synagoge acht dagen lang een volgend lichtje van de chanoekia aangestoken. Steeds opnieuw roept het licht van Chanoeka de Joden  op niet te assimileren en vast te staan wanneer riten en feesten verboden dreigen te worden.

Kinderen spelen met een speciaal tolletje (dreidel), waarop in het Hebreeuws de beginletters van de woorden “een groot wonder vond daar plaats” staan. Ook krijgen zij cadeautjes.

Men eet gerechten die in olie gebakken zijn, zoals soefganiot (een soort oliebollen met zoete vulling) en latkes (hartige aardappelkoekjes)

Chanoeka en het Nieuwe Testament

Zoals eerder  opgemerkt komt Chanoeka niet voor in het Oude Testament, maar wel in het Nieuwe. In Johannes 10:22-23 lezen we: Toen kwam het vernieuwingsfeest te Jeruzalem; en het was winter. En Jezus wandelde in de tempel, in de zuilengang van Salomo.

Als je afgaat op de uiterlijke verschijningsvorm doet Chanoeka denken aan de viering van Advent. Het aansteken van lichtjes in een donkere tijd. Ook door de tijd waarin het gevierd wordt – in de winter – wordt vaak de link gelegd met Kerst. Maar schijn bedriegt. Goed beschouwd zijn beide feesten elkaars tegenpolen. Kerst is een niet zo geslaagde poging om het heidense midwinterfeest te kerstenen (aan sommige symbolen houden christenen nog vast). Chanoeka viert dat de tempel gereinigd is van heidense rituelen.

Toch kunnen  we in de Here Jezus ook de vervulling van het Chanoekafeest vinden.  Niet direct via de lijn van het licht. De Here Jezus zegt inderdaad, dat Hij het Licht der wereld is (Joh.8:12) maar dat zegt Hij niet op het Chanoeka-feest. De vervulling mogen we in eerste instantie zoeken in de lijn van de tempel. Om de her-inwijding van de tempel ging het de gebroeders Makkabi immers? De Heiland heeft gezegd: ‘Meer dan de tempel is hier’ (Matt.12:6).

Toen Hij stierf aan het kruis, werd hét offer gebracht en werd de tempel overbodig. Omdat Hij ‘vernield’ was, hoeft de tempel nooit meer vernieuwd. Door de uitstorting en inwoning van Zijn Geest mag nu de gemeente een tempel zijn (1 Cor.3:16) en zelfs ieder, die gelooft (1 Cor.6:19).

ML

Advertenties

Een Reactie op “Joodse feesten 

  1. Geweldig

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s